&Follow SJoin OnSugar
Wydarzenia


Novell











kwatera główna Novell w Provo, Utah


















Stara kwatera główna Novell w Waltham, Massachusetts


















Novell / SuSE podczas Dnia Linuxa w 2004 roku







Novell, Inc. NASDAQ: NOVL – amerykańska firma specjalizująca się w sieciowych systemach operacyjnych takich jak NetWare i SUSE Linux.




Historia



Firma została założona w 1979 roku w Provo w Utah jako Novell Data Systems. Zajmowała się produkcją sprzętu dla maszyn z systemem CP/M. Założycielami tej firmy byli Dennis Fairclough, Drew Major, Dale Neibaur i Kyle Powell (wszyscy z Eyring Research Institute). Współzałożycielami firmy byli George Canova, Darin Field i Jack Davis. Peter Musser (szef Safeguard Scientifics) udzielił wsparcia finansowego firmie. Firma początkowo nie przynosiła zysków, więc Davis i Canova opuścili ją.



Dennis Fairclough, Drew Major, Dale Neibaur i Kyle Powell byli pracownikami ERI i zajmowali się kontraktami dla rządu USA w Intelligent Systems Technology Project. W czasie swojej pracy wpisali się w rozwój ARPANET. Po tym jak cała czwórka opuściła szeregi ERI, zawiązali oni firmę Novell Data Systems. Na pomysł założenie własnej firmy wpadł Dennis Fairclough. Pierwszym produktem Novela był serwer oparty na procesorze Motorola 6800. Dzięki temu komputerowi można było łączyć ze sobą 6 komputerów w topologii gwiazdy. Serwer używał kart sieciowych NIC stworzonych przez IBM. Do połączenia z płytą główną komputera używały one interfejsu ISA. Komputery jakie produkowała firma na początku swojej działalności były słabe w porównaniu z produktami konkurencji. Novell napisał więc program umożliwiający pracę na więcej niż jednym komputerze naraz (idea podobna do klastra). ShareNet został przeportowany na platformę Intela, a nazwę zmieniono na NetWare. W styczniu 1983 roku nazwa firmy została skrócona do Novell. Raymond Noorda prejął kontrolę nad firmą. Później tego samego roku firma przedstawiła swój najbardziej znaczący produkt - wieloplatformowy sieciowy system operacyjny Novell NetWare. Pierwszą komercyjną wersją systemu NetWare była wersja 1.5.




Nazwa



Nazwa firmy Novell powstała dzięki żonie George'a Canovy, która błędnie myślała, że "Novell" oznacza "nowe" po francusku.




NetWare



W styczniu 1983 nazwa firmy została zmieniona na Novell Inc., a szefem firmy został Raymond Noorda. Także w 1983 roku firma rozpoczęła prace nad swoim najbardziej znaczącym produktem – sieciowym systemem operacyjnym Novell NetWare.



Novell oparł swój protokół sieciowy na Xerox Network Systems i stworzył własne standardy IDP i SPP, które nazwał Internetwork Packet Exchange (IPX) i Sequenced Packet Exchange (SPX).



NetWare używa Novell DOS (znanego niegdyś jako DR-DOS) jako systemu bootowania. Novell DOS jest podobny do IBM PC-DOS i MS-DOS.




Po NetWare



Novell był także nierozsądnie rozszerzany, jego odbiorcami zostały, zamiast domowych użytkowników, duże korporacje. Zbyt małe nakłady finansowe na badania i rozwój, uczyniły ich kluczowy produkt nieprzejrzystym oraz trudnym do kontrolowania i administrowania. W 1993 spółka kupiła Unix System Laboratories (od AT&T), zyskując w ten sposób prawa do systemu operacyjnego Unix, co miało być ciosem dla Microsoft. W 1994 Novell nabył WordPerfect, a także Quattro Pro, produkt Borlanda. Nabytek ten nie był ostatnim: Novell w 1995 przydzielił część swoich interesów związanych z Uniksem korporacji Santa Cruz Operation (rozmiar tego majątku jest obecnie kością niezgody między firmami). W 1996 WordPerfect i Quattro Pro zostały sprzedane korporacji Corel. Digital Research także zostało sprzedane w 1996 firmie Caldera Systems.



Przez nową konkurencję wyniki Novella zaczęły spadać. Noorda, prezes Novella, dopiero w roku 1994 oraz około 1996 nakazał wdrożyć spóźniony plan pracy nad produktami z dostępem do Internetu. Firma przestała także pielęgnować swój opatentowany protokół sieciowy na rzecz native IP. Ruch ten znacznie przyspieszył kiedy w 1997 do firmy dołączył Eric Schmidt, czego rezultatem był NetWare 5 i powiązane usługi katalogowania. Z wciąż obniżającymi się źródłami dochodów kompania zaczęła zajmować się usługami sieciowymi i współdziałaniem wielu platform.



W lipcu 2001 Novell nabył kompanię doradczą Cambridge Technology Partners, aby zwiększyć ofertę usług. Novell poczuł, że zdolność do oferowania rozwiązań (połączenie oprogramowania i usług) jest kluczem do zaspokojenia potrzeb klientów. Decyzji tej sprzeciwiło się środowisko programistów firmy.




Linux



W sierpniu 2003 Novell wykupił firmę Ximian zajmującą się tworzeniem aplikacji linuksowych m.in: (Evolution, Red Carpet i Mono). Przy okazji następnego wydania NetWare Novell planuje wykorzystać jądro Linuksa.



W listopadzie 2003 wykupił SuSE – producenta jednej z popularniejszych dystrybucji Linuksa. Novell kontynuuje rozwój SUSE jako openSUSE, które jest podstawą dla dystrybucji przeznaczonych dla firm. SUSE Linux 10.0 jest dostępny jako wersja Open Source only (OSS Edition) i jako produkt pudełkowany.



Latem 2003 Novell wydał "Novell Enterprise Linux Services", poszerzając jego dotychczasowe usługi NetWare do SUSE Linux Enterprise Server (SLES) wersja 8.



W lipcu 2004 Novell kupił firmę Salmon w celu rozszerzenia usług doradczych na Europę i Wielką Brytanię. W listopadzie 2004 Novell wydał Novell Linux Desktop 9 oparty na SUSE Linux Professional 9.1.



W marcu 2005 Novell wydał Open Enterprise Server, który oferował całą funkcjonalność z NetWare 6.5 na jądrze NetWare lub SUSE Linux Enterprise Server 9. We wrześniu 2005 Novell wydał ZENworks 7, które oferuje automatyczne, oparte na identyfikacji zarządzanie zasobami. W październiku 2005 Novell ogłosił wydanie Novell eDirectory 8.8.




Porozumienie z Microsoftem



Na początku listopada 2006 roku firmy Microsoft Corp. i Novell Inc. zawarły porozumienie. Podstawą porozumienia miało być stworzenie rozwiązań dla wzajemnej współpracy produktów obu firm, rozwiązanie problemu istnienia konkurencyjnych otwartych formatów dokumentów, prace nad technologią wirtualizacji oraz wzajemne powstrzymanie się przed wykorzystywaniem posiadanych puli patentowych. Steve Ballmer z Microsoftu powiedział na temat porozumienia „To porozumienie naprawdę pomoże zbudować most nad przepaścią dzielącą wolne i komercyjne oprogramowanie.”



Microsoft przekazał firmie Novell 348 milionów dolarów za wymianę patentową i subskrypcje rozwiązanie SLES. Dodatkowo Microsoft zobowiązał się płacił około 46 milionów dolarów rocznie przez 5 lat za promowanie i sprzedaż rozwiązań SLES/Windows Server. Novell miał płacić 40 milionów przez ten sam czasu w tym samym celu. Jednym z efektów współpracy obu firm jest zaadoptowanie tłumacza OpenXML/ODF w pakiecie OpenOffice.org.




Przejęcie Novella przez Attachmate



Novell był ofiarą plotek na temat rzekomej sprzedaży akcji firmy. 2 marca 2010 roku Elliott Associates właściciel 8,5% akcji spółki Novell zaoferował kupno całej firmy za 5,75$ za akcję płatne gotówką, oraz dodatkowe 1 miliard dolarów. 20 marca 2010 roku firma Novell odmówiła sprzedaży akcji, podając jako powód niedoceniane przez kontrahenta możliwości rozwoju firmy i jej wartości w przyszłości.



We wrześniu 2010 roku Novell uzgodnił warunki wycofania firmy z giełdy NASDAQ i włączenia jej do holdingu spółek Attachmate Group za cenę 2,2 miliardów dolarów. Plan firmy Attachmate zakładał podzielenie Novella na dwie części – jedną byłaby wtedy firma SUSE. Jako część przetargu 882 patenty należące do Novella miały być sprzedane firmie CPTN Holdings kierowanej przez Microsoft, Apple, EMC i Oracle. Według zapewnień Novella patenty dotyczą przede wszystkim rozwiązań korporacyjnych, zarządzania oprogramowaniem, plikami i bezpieczeństwem.



Dodatkowo nie miało być żadnych stosunków pomiędzy SUSE business i openSUSE po zakończeniu transakcji. 27 kwietnia 2011 roku Novell ogłosił, że połączenie z Attachmate zostało sfinalizowane. Attachmate zapłacił 6,10 dolarów za akcję. W tym samym czasie Novell sfinalizował sprzedaż patentów grupie CPTN Holdings LLC za kwotę 450 milionów dolarów płatnych gotówką. Obecnie firma Novell działą jako niezależny pion biznesowy w ramach holdingu razem ze spółkami Attachmate, NetIQ oraz SUSE. Departament Sprawiedliwości USA ogłosił że sprzedaż patentów firmie CPTN Holdings LLC przebiegła niezgodnie z prawem – złamano ustawę antymonopolową. Departament stwierdził, że proces sprzedaży patentów zagroził w znacznym stopniu rozwojowi wolnego oprogramowania w tym systemowi Linux. Wszystkie patenty firmy Novell są od tego czasu dostępne na licencji GNU General Public License. Zostały one zaadoptowane przez środowisko wolnego oprogramowania. Rozwój wszystkich produktów oferowanych przez Novella został utrzymany, jednak część rozwiązań, głównie z obszaru Security, Identity & Access Management, Intelligent Workload Management (w tym Platespin) oraz Business Services Management (Managed Objects) została przeniesiona do spółki NetIQ. Pod marką Novell rozwijane są takie popularne produkty jak GroupWise, Open Enterprise Server, Vibe czy linia ZENworks.



W kwietniu 2011 roku Attachmate ogłosił zwolnienia wśród pracowników Novella, łącznie z setkami pracowników z Provo Utah Valley.




Certyfikaty



Novell jako jedna z pierwszych firm informatycznych zaoferowała certyfikaty (kursy i egzaminy) odnośnie swoich produktów, są to:



  • Certified Novell Administrator (CNA)


  • Certified Novell Engineer (CNE)


  • Certified Linux Professional 10 (CLP 10)


  • Certified Linux Engineer 10 (CLE 10)


  • Zobacz http://mobile-auto.pl/.

Przejęcia



Firma Novell przejęła wiele innych firm. Są to kolejno:




Produkty



  • Novell iFolder


  • Mono


  • Novell Access Manager (dawniej iChain)


  • Novell Client


  • Novell Cloud Manager


  • Novell Cloud Security Service


  • Novell Conferencing


  • Novell Data Synchronizer


  • Novell eDirectory


  • Novell Evolution


  • Novell File Management Suite


  • Novell File Reporter


  • Novell GroupWise


  • Novell Identity Manager


  • Novell NetWare


  • Novell Open Enterprise Server


  • Novell Open Workgroup Suite


  • Novell Open Workgroup Suite Small Business Edition


  • Novell Operations Center


  • Novell Secure Login


  • Novell Sentinel


  • Novell Sentinel Log Manager


  • Novell Service Desk


  • Novell Storage Manager


  • Novell Vibe (dawniej Novell Teaming)


  • PlateSpin Forge


  • PlateSpin Migrate


  • PlateSpin Orchestrate


  • PlateSpin Protect


  • PlateSpin Recon


  • Subscription Management Tool


  • SUSE Linux Enterprise Server


  • SUSE Linux Enterprise Desktop


  • SUSE Linux Enterprise Real Time


  • SUSE Linux Enterprise Thin Client


  • SUSE Linux Retail Solution


  • SUSE Studio


  • ZENworks Application Virtualization


  • ZENworks Asset Management


  • ZENworks Configuration Management


  • ZENworks Endpoint Security Management


  • ZENworks Handheld Management


  • ZENworks Linux Management


  • ZENworks Network Access Control


  • ZENworks Patch Management


  • ZENworks Server Management


Linki zewnętrzne



  • Główna strona firmy (ang.)


  • Polski oddział


Topór (herb szlachecki)



Topór (Bipenium, Kołki, Starża, Wścieklica) – polski herb szlachecki, jeden z najstarszych herbów polskich, noszący zawołanie Starza. Był najbardziej rozpowszechniony na ziemi krakowskiej, lubelskiej, sandomierskiej oraz na Mazowszu. Najwcześniejsza pieczęć z jego wizerunkiem pochodzi z 1282. Aktem unii horodelskiej został przeniesiony na Litwę.


Spośród ponad 630 rodów (według obecnego stanu wiedzy – 639) używających Topora największe znaczenie uzyskali Tęczyńscy i Ossolińscy. Potwierdzeniem ich statusu były tytuły arystokratyczne i stosowne dodatki do herbów (patrz poniżej). Wysokie godności w państwie polskim piastowali również Tarłowie. Toporczykiem był także poeta i dramaturg Cyprian Kamil Norwid.



Opis herbu



Opisy historyczne


Jan Długosz blazonuje herb następująco:


Co w przekładzie daje:


Kasper Niesiecki podaje dodatkowo opis klejnotu:



Opis współczesny


Opis stworzony według współczesnego języka blazonowania wygląda następująco:


W polu czerwonym topór srebrny o toporzysku złotym.


Klejnot: Samo godło w skos.



Przedheraldyczny znak Toporczyków









Denar Sieciecha




Ród Starżów-Toporczyków zaczął pieczętować się Toporem nie wcześniej niż w XIII wieku. Możnowładca określany przez Piekosińskiego jako protoplasta rodu – palatyn Sieciech – używał na bitych przez siebie monetach znaku kreskowego nazywanego przez Piekosińskiego stanicą runiczną. Znak ten przypomina nieco godło Odrowąża lub Ogończyka, z umieszczonym nad nim krzyżykiem kawalerskim. Piekosiński, twórca teorii o runicznym pochodzeniu najstarszych polskich herbów, pisze, że jest to przekształcenie runy wiązanej, złożonej z run tyr i madr w młodszej formie. Jego oczywista odmienność od rysunku Topora wskazuje, że herb ten nie powstał z przekształcenia znaku przedheraldycznego, ale pochodzi z innego źródła.



Najwcześniejsze wzmianki


Topór jest jednym z najstarszych z polskich godeł szlacheckich. Najstarszy znany wizerunek to pieczęć Żegoty, wojewody krakowskiego z lat 1282-5. Inne wczesne pieczęcie z Toporem pochodzą z lat: 1320 (Nawoj z Morawicy),1335 (Krzywosąd z Ostrowiec), 1348-49 (Wojciech, biskup poznański), 1352 (Andrzej, podkomorzy krakowski), 1376 (Drogomir), 1380 (Sędziwoj, wojewoda kaliski), 1387 (Drogosz z Chrobrza), 1389 (Sędziwoj z Szubina), 1397 (Jan z Tęczyna), 1413 (Jan Butrym), 1455 (Andrzej Tęczyński), 1442, 54, 66 (znak notariusza publicznego Jana z Morska).


Według Alfreda Znamierowskiego, w źródłach pisanych herb jest wzmiankowany po raz pierwszy w 1401 roku. Józef Szymański przesuwa tę datę o siedem lat w przód.


W 1359 w lasach Płoniny na Wołoszczyźnie, w klęsce poniesionej przeciwko armii mołdawskiej, chorągiew Toporczyków miała wpaść w ręce nieprzyjacielskie (według Długosza miała się ona znajdować pod pieczą rycerza Nawoja z Tęczyna).


Chorągiew z Toporem Andrzeja z Tęczyna wzięła udział w bitwie pod Grunwaldem.


Aktem unii horodelskiej herb został przeniesiony na Litwę (przyjął bojar litewski Jan Butrym z Żyrmunów, adoptował wojewoda kaliski Maciej z Wąsosza).



Ewolucja wizerunku









Przedstawienia herbu Topór na przestrzeni wieków





Topór na pieczęci Jana Tęczyńskiego

Topór na pieczęci Jana Tęczyńskiego

















 




Przez cały okres istnienia herbu, ustalone pozostawało ułożenie godła – w słup. Tak przedstawiały godło Topora najstarsze, XV-wieczne herbarze – Księga bractwa św. Krzysztofa, Herbarz Złotego Runa, Bergshammar i Stemmata polonica oraz Klejnoty Długosza. Takie też ułożenie powtarzali wszyscy późniejsi autorzy. Jedynymi wyjątkami od tej reguły były niektóre przedstawienia w sztuce sakralnej – na Świętym Krzyżu, na kilku chrzcielnicach z terenu Małopolski, na nagrobku Sławieńskiego we Włocławku oraz na zakrystii i kruchcie w Kraśniku przedstawiono godło w pas. Modyfikacjom podlegały też barwy godła (przy ustalonym, czerwonym polu). W Herbarzu złotego Runa ostrze jest srebrne, zaś toporzysko złote. Większość średniowiecznych przekazów rysuje jednak całe godło srebrne. Tak jest u Długosza, w Herbarzu Bergshammar i księdze brackiej.


Informacje o średniowiecznej postaci klejnotu zachowały się na pieczęci Jana Tęczyńskiego z lat 1442 i 1454. Jest nim topór w skos, jakby wbity w hełm. Nie przytaczają go herbarze Złotego Runa, Bergshammar, Stemmata polonica, ani Klejnoty. W Księdze brackiej uwieczniono klejnot, który powtarza godło z tarczy: topór srebrny zakończony złotym krzyżem i pękiem piór czerwonych i czarnych. Drugie wyobrażenie tego herbu w Księdze brackiej oddano w identycznych barwach, różnice polegają jedynie na braku złotego krzyżyka w klejnocie oraz barwach piór (srebrne, złote i czerwone).


Autorzy XVI-wieczni przyjęli kształt herbu taki jak na pieczęci Jana Tęczyńskiego. Tak czyni Paprocki w Gnieździe cnoty i Herbach rycerstwa polskiego. Autor ten zamieszcza herb w wersji pełnej, z labrami i klejnotem. Na skutek błędu rytownika w Herbach wizerunek zamieszczono jednak w lustrzanym odbiciu. Ponadto herb w takim kształcie przytaczają kontynuatorzy Długosza: Chiga, Lętowski, Kamyn i autor wersji arsenalskiej Klejnotów, a także Mikołaj Rej w Zwierzyńcu, Ambroży z Nysy i Bielski w Kronice, pozycje te nie podają jednak klejnotu. Kilka odmian w kształcie tego elementu pojawiło się w XVI wieku na epitafium S. Chroberskiego w Sandomierzu i nagrobku W. Dembińskiego w katedrze w Krakowie i Kościeleckiej w Kościelcu. Na tym pierwszym zabytku topór w klejnocie jest w pas, zaś na dwóch kolejnych klejnotem są dwa pióra strusie.


Paprocki wzmiankuje jeszcze odmiany barw pola herbu – błękitne i złote, pisząc, że właściwe, czerwone pole przysługuje Starżom, zaś odmienionych używają Kołkowie. Autor nie przytacza wizerunków tych odmian, pojawią się one w literaturze znacznie później.


W kwestii barw godła przeważa teraz złoto jako tynktura toporzyska. Srebro jako barwa tego elementu pojawia się tylko w Metryce Koronnej, datowanej na 1513. Nietypową odmianę barwną zamieszczono na miniaturze S. Samostrzelnika – godło jest tam całe złote.


Jan Aleksander Gorczyn, twórca XVII-wiecznego herbarza, podaje układ herbu standardowy, ale godło jest całe srebrne. Spowodowane jest to tym, że autor opierał się w tej kwestii na Długoszu. Wacław Potocki wprawdzie umieścił tylko rysunek godła (bez informacji o barwach), ale klejnot opisał słownie jako tautologiczny.


Pierwszy herbarz wieku XVIII, autorstwa Antoniego Swacha, będący kompilacją prac Bielskiego, Okolskiego i Jana Liwa Herbulta (1705), opisuje barwę całego topora jako srebrną, zaś pole jako błękitne, złote, lub czerwone. Natomiast najważnieszy herbarz wieku XVIII, autorstwa Niesieckiego, zamieszcza rysunek herbu w lustrzanym odbiciu.


Wizerunku Topora zabrakło u Ostrowskiego w Księdze herbowej rodów polskich, ponieważ doprowadził on pracę tylko do litery S. Zbigniew Leszczyc w Herbach szlachty polskiej podaje prawidłowy kierunek godła i klejnotu, ale daje nietypową tynkturę toporzyska – szarą. Chrząński natomiast, w swych Tablicach odmian, powiela błąd Niesieckiego. Podaje też szereg niepublikowanych wcześniej odmian, nieskojarzonych z żadnymi nazwiskami, z barwami pola – błękitną, złotą oraz jedną z klejnotem na opak, w skos. Leszczyc podaje oprócz tego nietypowe labry - czarne, podbite szarym. W lustrzanym odbiciu herb podaje też Emilian Szeliga-Żernicki w Die polnischen Stammwappen (1904).


Opracowania współczesne, jak Herbarz polski od średniowiecza do XX wieku Tadeusza Gajla i Herbarz rodowy Alfreda Znamierowskiego, wobec rozbieżności w historycznych przekazach, przyjmują jako podstawowy kształt herbu z pieczęci Jana Tęczyńskiego oraz z Gniazda cnoty Paprockiego. Tadeusz Gajl jednak zamieszcza odmiany barw i klejnotu z Chrząńskiego, z przywróconymi prawidłowymi kierunkami, powołując się na maszynopis uzupełnień do Księgi herbowej rodów polskich z 1983 roku.



Legenda herbowa


Bartosz Paprocki podaje taką oto opowieść o legendarnym początku herbu:


Paprocki przypisuje zatem wszystkim Toporczykom pochodzenie od prostego młynarza. Interpretację tego podania podali Marek Cetwiński i Marek Derwich w książce herby, legendy, dawne mity:


Interpretacja ta wpisuje się w przedstawioną przez autorów ideę, zgodnie z którą polskie legendy herbowe mają źródło w słowiańskich mitach. Ten konkretny mit został zaliczony przez autorów do grupy mitów opowiadających o niebiańskim twórcy kultury.



Etymologia


Józef Szymański zgadza się z opinią Brücknera wyrażoną w Dziejach kultury i Encyklopedii..., że nazwa Topór (pisana też jako Topor) jest obrazowa. Podobnie Bipenium (Bipenna, Bipennis) które jest tłumaczeniem nazwy na łacinę. Wścieklica (pisane z łacińska Wszczyclicze) i Starża (Starza) to nazwy imionowe, mające odniesienie w nazwie osobowej. Dziadulewicz twierdzi, że Wścieklica była pierwotnie nazwą innego herbu - dzielonego w słup, z prawej Gryf, z lewej Topór. Natomiast Starza pochodzi być może od starzastary. Opinię tę przytacza Szymański za Słownikiem języka polskiego Lindego. Podaje też teorię Brücknera ze Słownika etymologicznego i Encyklopedii... jakoby starża wywodziło się od stergstraż, oznaczających w średniowieczu alarm. Trzecia koncepcja przytaczana przez Szymańskiego pochodzi od Moszyńskiego, który w opracowaniu Staropolskie nazwy odimperatywne stwierdził, że Starża to proklamacja adhortatywna.


Określenie Toporczykowie jako nazwa własna rodu pojawiło się nie wcześniej niż w XIV wieku – jest więc młodsze od herbu. Wcześniej ród Toporczyków określał się jako wspólnota Sieciechowych potomków (określenie to pojawiło się w dokumencie z 1320 roku). Miano Topór, w odniesieniu do rodu, pojawiło się dopiero w dokumencie Kazimierza Wielkiego z 1366.



Herbowni


Lista herbownych w artykule sporządzona została na postawie wiarygodnych źródeł, zwłaszcza klasycznych i współczesnych herbarzy. Należy jednak zwrócić uwagę na częste zjawisko przypisywania rodom szlacheckim niewłaściwych herbów, szczególnie nasilone w czasie legitymacji szlachectwa przed zaborczymi heroldiami, co zostało następnie utrwalone w wydawanych kolejno herbarzach. Identyczność nazwiska nie musi oznaczać przynależności do danego rodu herbowego. Przynależność taką mogą bezspornie ustalić wyłącznie badania genealogiczne.


Pełna lista herbownych nie jest dziś możliwa do odtworzenia, także ze względu na zniszczenie i zaginięcie wielu akt i dokumentów w czasie II wojny światowej (m.in. w czasie powstania warszawskiego w 1944 spłonęło ponad 90% zasobu Archiwum Głównego w Warszawie, gdzie przechowywana była większość dokumentów staropolskich). Lista nazwisk znajdująca się w artykule (w infoboksie po prawej stronie) pochodzi z Herbarza polskiego Tadeusza Gajla. Jest to dotychczas najpełniejsza lista herbownych, uzupełniana ciągle przez autora przy kolejnych wydaniach Herbarza. Występowanie na liście nazwiska nie musi oznaczać, że konkretna rodzina pieczętowała się herbem Topór. Często te same nazwiska są własnością wielu rodzin reprezentujących wszystkie stany dawnej Rzeczypospolitej, tj. chłopów, mieszczan, szlachtę.


Niektóre z wymienionych rodzin herbownych weszły do rodu Toporczyków drogą adopcji herbowej. Pierwszą taką adopcją była ta z 1413 dla bojara litewskiego Jana Butryma. Butrymowie, zwani też Budrymami, Butrymowiczami i Butrymowskimi mieli dać ponadto początek rodzinie Niemiryczów (Niemiryców, Niemirzyców, Niemirowiczów). Nazwisko to ma się wywodzić od przezwiska Niemir Jakubowicza Butryma, który na wezwania Rosjan o przerwanie walki w czasie potyczki pod Smoleńskiem: mir, mir, miał odkrzyknąć nie mir, nie mir. Końcówki typu -icz, -ic dodawali członkowie obu rodów na podobieństwo ruskiego otczestwa. W przypadku późniejszych adopcji część dopuszczonych do Topora otrzymała herby odmienione, ale niektórzy przyjęli herb bez żadnych zmian. Grono herbownych poszerzył w 1513 Maciej z Krainy, przypuszczony do herbu przez Andrzeja z Tęczyna oraz Stanisława z Chrobrza. Maciej uzyskał szlachectwo osobiste. Dwa lata później, w 1515, członkiem rodu herbowego został Baltazar Płaski. Franciszek Roth zasilił szeregi Toporczyków w 1518, po adopcji przez Jana Tęczyńskiego. Stanisław Jakubowski został adoptowany przez Mikołaja Płazę. Jaczek Terlecki (Terlieczki) został w 1551 adoptowany do Topora przez Gabriela i Mikołaja Tarłów. Jan Rogulski, mieszczanin z Bydgoszczy, został w 1569 przypuszczony do herbu przez Mikołaja Jastrzembskiego. W tym samym roku Gabriel Tarło adoptował jeszcze Jana, Annę, Jana Pawła, Magdalenę Eufrozynę i Justynę Wahl z Wrocławia. Semen Zabuski adoptowany przez Jerzego Ossolińskiego, uzyskał szlachectwo w 1650.


Niektóre nazwiska Toporczyków są pochodzenia tatarskiego. Serwis Tatarzy Polscy podaje, że rodziny: Dzienajewicz, Jakubowski, Jezierski i Krynicki miały tatarską proweniencję. Stanisław Dziadulewicz wymienia dodatkowo rodziny Abakiewicz (Obakiewicz), Grocholski, Kułak (z odmianą). Według niego Dzienajewiczowie mieli być gałęzią książąt nogajskich Bazarów. Z kolei Grocholscy na Wołyniu używający herbu Topór (a także herbów Abdank i Nałęcz) mieli go porzucić na rzecz Syrokomli (z powodu podobieństwa nazwisk z Syrokomlami z Grabowa Grocholskimi). Kryniccy mieli być wylegitymowani z herbem Topór w 1857 (ich przodek ordyniec Hrań miał otrzymać w połowie XV wieku jako nadanie wieś Krynicę Wiewierską w powiecie mińskim). W przypadku Jakubowskich Dziadulewicz ustalił precyzyjnie, że ich nazwisko pochodzi od otrzymanego w 1511 przez ich protoplastę majątku Jakubowszczyzna. Ponadto, serwis Tatarzy Polscy wymienia jedno nazwisko, które nie pojawiło się u Gajla i Dziadulewicza - Safarewicz. Nazwisko to potwierdza Stanisław Dumin.


Obdarzani szlachectwem często otrzymywali odmianę godła lub klejnotu, co prowadziło do powstania nowego herbu.


Wawrzyniec z Kazimierza otrzymał w 1559 herb Topór z odmienioną tynkturą rękojeści i klejnotem.


Ludwik Decjusz został w 1531 roku adoptowany do herbu przez Tęczyńskich. Na potrzeby nobilitacji zastąpili tarczę sercową swego herbu cesarskiego tarczą z herbem rodowym Decjusza, czego efektem był herb własny Deciusz. Na liście herbownych Tadeusza Gajla występują nazwiska Decius, Deciusz i Dycz (oboczność według Ostrowskiego), co wskazuje, że w niektórych opracowaniach pomijano odmianę w oryginalnym herbie Deciusz. Topór bez odmiany wiąże z nazwiskiem Decius np. Piotr Nałęcz-Małachowski.


Podobna sytuacja występuje w przypadku nazwiska Jakubowski. Sebastian Jakubowski otrzymał w roku 1790 herb Topór z odmianą (Jakubowski – odmiana Topora II). Wcześniej, w 1764, herb Topór z inną odmianą (Jakubowski – odmiana Topora I) otrzymali inni Jakubowscy – Michał, Kazimierz i Felicjan. Również i w tym przypadku, nazwisko Jakubowski Tadeusz Gajl przypisuje nie tylko herbom własnym, ale i Toporowi. Faktycznie, również i tutaj Topora bez odmiany przypisuje Jakubowskim Nałęcz-Małachowski i Teodor Jeske-Choiński. Od tego drugiego dowiadujemy się dodatkowo, że nobilitowani Jakubowscy byli neofitami.


Podstawową gałęzią rodową Jakubowskich herbu Topór jest linia rozpoczynająca się od Jana Nasiana de Ostrowce, opisywanego w innych źródłach jako Jan z Ostrowiec de Jakubowice a więc pana na Jakubowicach i Ostrowcach. Jest to linia typowo polska z gniazdem rodowym w Jakubowicach w Małopolsce. Wymieniony tutaj baron Jakubowski w nobilitacji dworu austriackiego i pruskiego nosi przydomek z Jakubowic.


Na zasadach podobnych jak herb Decius, stworzono też herb Strobicz dla Macieja Strobicza, adoptowanego przez Jana z Tęczyna. Jego herb rodowy połączono z herbem cesarskim Tęczyńskich.



Kwestia herbu Tarłów









Epitafium Jana Kantego Tarły, z herbem Topór




Tadeusz Gajl, opierając się na Tablicach odmian herbowych Chrząńskiego, przypisał w swoim Herbarzu polskim rodzinie Tarłów herb własny, będący odmianą Topora. Jest to błąd, powielany m.in. przez Alfreda Znamierowskiego. Herb opisywany przez Chrząńskiego jako odmiana Tarłów otrzymał w rzeczywistości wzmiankowany wcześniej Wawrzyniec z Kazimierza, zaś Tarłowie posługiwali się podstawową wersją Topora, co potwierdzają źródła piśmiennicze i ikonograficzne, takie jak epitafium Jana Kantego Tarły.



Kwestia herbu Pałuków









Warianty herbu Pałuków





Podstawowa wersja herbu według Szymańskiego

Podstawowa wersja herbu według Szymańskiego






 




Wielkopolski ród Pałuków używał pierwotnie herbu wprawdzie podobnego, ale wyraźnie różniącego się od Topora. Józef Szymański zamieszcza następujący jego opis: w polu topór z krzyżykiem, może kawalerskim, zaćwieczonym na obuchu, barwy nieznane. Taki wizerunek zachował się na większości pieczęci Pałuków. Zachowała się też jedna pieczęć, gdzie w miejsce krzyżyka były dwa języki zakończone kulkami. Franciszek Piekosiński przytacza wizerunki obu wersji herbu, ale w lustrzanym odbiciu. Herb Pałuków, prawdopodobnie z racji podobieństwa do herbu znacznie potężniejszych małopolskich Toporczyków, zanikł na jego rzecz całkowicie na przełomie XIV i XV wieku. Istnieje teoria, jakoby nastąpiło to po odziedziczeniu (zapewne po kądzieli po Toporczykach) Chrobrza w ziemi wiślickiej. Jednak nie wszystkie linie weszły do tego rodu, a część z nich zachowała swoją odrębność, co wyrażali w używaniu dawnego herbu. Godło ich znamy wyłącznie z pieczęci, gdyż nie zostało odnotowane ani przez Długoszowe Klejnoty, ani przez inne herbarze. Świadczy to, że unifikacja rodu Pałuków z Toporczykami musiała nastąpić przed XV wiekiem.


Paweł Dudziński pisze natomiast, że unifikacja Pałuków z Toporczykami była skutkiem odgórnej decyzji podjętej przez Sędziwoja z Szubina.


Mimo znaczących rozbieżności w najstarszych wizerunkach herbów Toporczyków i Pałuków, Piekosiński w Kwartalniku Historycznym wyraził zdanie, według którego Pałukowie od początku byli Toporczykami. Jako uzasadnienie podaje, że nawet najuboższy szlachcic nie odmieniłby swego herbu na inny, nawet w perspektywie mając wzbogacenie. Gdyby tak było i herb Pałuków byłby formą Topora, wówczas należałoby rok najwcześniejszej wzmianki sfragistycznej o Toporze przesunąć do 1259. Ostatecznie jednak, Piekosiński się z tego zdania wycofał.


Herbu Pałuki miała też pierwotnie używać rodzina Danaborskich, wywodząca się od Pałuków, która wzięła swoje nazwisko od rodowej wsi Danabórz, oraz spokrewniona z nimi rodzina Białośliwskich z Białośliwia. Biorąc jednak pod uwagę, że właściwe polskie nazwiska szlacheckie zaczęły się wykształcać w XV i XVI wieku (czyli po zaniknięciu herbu Pałuki), rodziny te w momencie oddzielenia się od Pałuków musiały już używać herbu Topór.





Znani herbowni


Obok szeroko rozpowszechnionych rodów takich jak Tęczyńscy, Ossolińscy, Tarłowie i Pałukowie, które wydały wielu zasłużonych mężów stanu, również niektórzy członkowie pomniejszych rodzin używających Topora zapisali się w historii kraju. Z rodu Toporczyków-Pileckich, wywodziła się Elżbieta Granowska, córka wojewody sandomierskiego Ottona, trzecia żona Władysława Jagiełły. Topór nosił na tarczy Jan Nasian de Ostrowce, rycerz i swat Władysława Jagiełły, zdobywca chorągwi krzyżackiej pod Koronowem.


Herb Topór przysługiwał Walerianowi Nekandzie-Trepce, synowi Hieronima, autorowi Liber generationis plebeanorum (Liber Chamorum).


Trzej członkowie rodziny Zabiełłów pełnili jednocześnie, w XVIII wieku funkcje generałów-lejtnantów wojska litewskiego. Niemal w tym samym czasie różne stanowiska w Koronie piastowali członkowie rodziny Grabowskich. W wieku XVIII żyli ponadto: Wojciech Morski - polityk, senator i poseł na Sejm oraz Mateusz Butrymowicz – sędzia grodzki piński i poseł na Sejm Czteroletni.


Z Toporczyków wywodził się także Wiktor Zbyszewski – doktor praw, adwokat krajowy i zarządca Rzeszowa oraz poeta i dramaturg Cyprian Kamil Norwid.



Topór poza granicami Rzeczypospolitej



Rosja


Rosyjski heraldyk Aleksander Borysowicz Łakier w swojej książce Heraldyka rosyjska z 1855 roku przytacza nazwiska rosyjskiej szlachty, która przejęła niektóre polskie herby. Wśród nich jest Topór. Autor nie wyjaśnia, w jaki sposób zachodziło takie przejmowanie. Pewne jest, że kilka polskich rodzin osiadło w Rosji. Rdzennie rosyjskie rody mogły zaś przyjmować polskie herby na zasadzie upodobniania wizerunków własnych. Herbem Topór miały według Łakiera pieczętować się rodziny:


Kaliński, Karmilicyn (Kormilicyn), Krasnopolski, Łowsieński.


Spośród tych nazwisk jedynie Karmilicyn nie figuruje w spisie polskich herbownych u Gajla.



Występowanie w heraldyce terytorialnej









Herby będące powtórzeniem rysunku Topora





herb Krajenki
herb Krajenki














 




Toporczykowie, jako stary i zasłużony ród herbowy, posiadali wiele dóbr prywatnych, włączając w to całe miasta. Fakt związku z rodem został upamiętniony w kilkudziesięciu polskich herbach terytorialnych na terenach Małopolski, Sandomierszczyzny, Wielkopolski, także Rusi Czerwonej (dzisiejsza zachodnia część Ukrainy, województwo podkarpackie, część lubelskiego), a nawet na Podlasiu.



Herby będące powtórzeniem rysunku Topora


Niemal niezmienionego Topora używają miasta: Krajenka, własność Danaborskich (zob. Herb Krajenki), Opole Lubelskie, co najmniej od XVII wieku w posiadaniu Tarłów, Rymanów, będący od XVIII w posiadaniu Ossolińskich (zob. Herb Rymanowa), Stawiski, które posiadali jeszcze w XX wieku Kisielniccy, oraz Toporów na ziemi lwowskiej, założony przez Jana z Tęczyna. Chyrów, obecnie na Ukrainie, ma od początku za herb Topór Tarłów. Przed II wojną światową był on merytorycznie identyczny z Toporem, obecnie jego barwy są odmienne. Ponadto Topora używały dawne miasta – Klimontów, należący do Ossolińskich, Końskowola, należąca do Tęczyńskich (z odmianą pola na błękitne) i Zaklików, założony przez ród Zaklików. Fakt ten upamiętniono w herbach gmin, których siedzibami są te trzy wsie. Statusu miasta nie miała nigdy posiadłość Żegotów - Żegocina, siedziba gminy. Gmina ta ustanowiła za swój herb pełne przedstawienie Topora - z labrami i klejnotem, ale w lustrzanym odbiciu.



Herby używające Topora w połączeniu z innymi godłami









Herby używające Topora w połączeniu z innymi godłami





herb Krzeszowic
herb Krzeszowic

























 




Do Topora nawiązują następujące herby:


  • Herb gminy i miasta Krzeszowice zawiera Pilawę Potockich i Topór Tęczyńskich

  • Herb Leszna łączy Wieniawę Leszczyńskich, Sulimę Sułkowskich i Topór Tęczyńskich

  • Herb gminy i miasta Wągrowiec ma w jednym z czterech pól Topór Pałuków. Z herbu Pałuków skorzystano też przy projektowaniu herbu powiatu wągrowieckiego

  • Herb Żabna zawiera Topór Tęczyńskich – drugich po Leliwitach właścicieli miasta

  • Herb Mikołajowa, miasta dawniej w posiadaniu Tarłów, zawiera topór

  • Herb Mostów Wielkich, obecnie na Ukrainie, zawiera Topór Tęczyńskich, którzy przyczynili się do lokacji miasta

  • Lew w herbie Białołęki trzymał w łapie topór z herbu Ossolińskich, którzy przyczynili się do rozwoju Tarchomina. Wraz z utratą podmiotowości przez gminę herb przestał obowiązywać

  • Gmina Białośliwie, gniazdo Białośliwskich, ustanowiła herb łączący godła mówiące z Toporem

  • Nowy herb gminy Liszki składa się z trzech godeł, z których jednym jest Topór

  • Herb gminy Łańcut zawiera dwa topory jako nawiązanie do herbu Pileckich

  • Topór jest jednym z godeł herbu gminy Mielec, na której terenie znaczne wpływy posiadali Tęczyńscy

  • Gmina Mircze przyjęła herb, który zawiera m.in. Topór Tęczyńskich – założycieli dawnego miasta na terenie gminy - Kryłowa

  • Herb gminy Sterdyń ma w górnym polu topór z herbu Ossolińskich

  • Jednym z elementów herbu gminy Nawojowa jest topór jako nawiązanie do Nawoja z Tęczyna

  • Herb gminy Tarłów, dawnego miasta założonego przez Tarłów, zawiera m.in. topór

  • Herb gminy Wilczyce nawiązuje do św. Katarzyny, zawiera godła mówiące oraz topory z herbów Zaklików i Tułowskich

  • Herb gminy Zabrodzie nawiązuje do Topora Cypriana Kamila Norwida jedynie barwą pola

  • Skomplikowany herb gminy Zębowice zawiera małą tarczkę z Toporem Paczyńskich

Ponadto niepewne związki z Toporem mają herby: Limanowej, gminy Trzcinica i gminy Nowe Brzesko. W tym pierwszym pochodzenie topora w herbie jest nieznane, możliwe, że zaczerpnięto go od Tęczyńskich. Na terenie drugiej gminy wpływy mieli Okszowie (ród Okrzów) i Toporczykowie (ród Trzcińskich), zatem nie ma pewności, czy herb gminy nawiązuje do Okszy, czy do Topora. Użytej w nim figurze bliżej jest do topora. W tym trzecim topór nawiązuje bezpośrednio do herbu dawnego miasta Nowego Brzeska. Możliwe, że miasto to używało Topora Tęczyńskich i Ryterskich, z tynkturą odmienioną na błękit, ale nie ma co do tego pewności.



Odmiany, wersje alternatywne i utytułowane


Toporczykowie, zwani Starżami, rzekomo dla antyczności rodu, bywali niejednokrotnie doceniani przez obcych monarchów, którzy nadawali im tytuły arystokratyczne. Jako książęta, hrabiowie i baronowie obdarowani otrzymywali zazwyczaj dodatki do herbów w postaci zaszczytnych godeł, płaszczy i koron rangowych.


Do godności książąt zostali wyniesieni Jerzy i Maksymilian Ossolińscy, co zaowocowało powstaniem herbu Ossoliński.


Niektóre linie Ossolińskich otrzymały też austriackie tytuły hrabiowskie. Charakterystyczne dodatki dla hrabiów nadawane wówczas w Austrii (dwugłowe orły, lew w tarczy sercowej) w połączeniu z Toporem dały herb Ossoliński hrabia. Niemal identyczny merytorycznie był herb hrabiowski Tęczyński rodu Tęczyńskich, nadany w tym samym kraju. Inne herby hrabiowskie Toporczyków to Dzierzbicki, Grabowski, Morski i Zabiełło. Z herbów tych wszystkie, oprócz przynależnego hrabiom Zabiełłom, były zwykłymi Toporami z oznakami godności hrabiego. Herb Zabiełłów miał dodatek w postaci rogaciny podwójnie przekrzyżowanej.


Jeden Toporczyk, Wincenty Jakubowski, używający odmiany Topora, otrzymał tytuł barona, czego efektem było powstanie herbu Jakubowski Baron. Herb ten, opisany jako odmiana Topora przez Ostrowskiego, nie został uznany za odmianę przez Tadeusza Gajla.


Oprócz tego istniał szereg odmian "zwykłych", wykształconych w wyniku powiązań dynastycznych, błędów przekazu, nobilitacji itp. Tadeusz Gajl wymienia następujące odmiany:


Gumowski, Jakubowski (herb z nobilitacji w 1764), Jakubowski (herb z nobilitacji w 1790), Morawicki, Paczeński, Topór odmienny (nazwa za Szymańskim, Gajl niesłusznie opisuje go jako herb własny Tarłów). Ponadto u Gajla znaleźć można cztery odmiany wspominane wyżej – z polami złotym i błękitnym, w odbiciu lustrzanym i klejnotem na opak w skos. Nie są one skojarzone z żadnymi rodami ani odrębnymi nazwami.


Juliusz Karol Ostrowski opisuje jeszcze jako odmianę herb Deciusz, czego nie czyni Tadeusz Gajl, a także podaje odmianę herbu Paczeński – Paczeński II.



Rzekomy związek z herbem Starykoń


Legenda herbowa podana przez Długosza, przytaczana m.in. przez Niesieckiego jako początek herbu Starykoń, twierdzi, że herb ten wywodzi się od Topora. Założycielem rodu Starychkoni miał być Żegota, który, nieobecny przy podziale majątku przez braci, został przez nich pokrzywdzony. Na znak protestu miał on po powrocie z podróży wyrzec się herbu Topór, za godło przyjmując siwego konia, który służył mu wiernie w drodze. Na pamiątkę związku z Toporczykami Żegota pozostawił jednak w klejnocie topór.


Jakkolwiek historia przekazana w legendzie nie musi być prawdziwa, Franciszek Piekosiński uważa wspólne pochodzenie Starychkoni i Toporczyków za prawdopodobne. Podaje teorię jakoby oddzielenie Starychkoni nastąpiło w wyniku podziału rodu na stronników i przeciwników władzy książęcej w Polsce. Jako dowód przytacza dokument Kazimierza Wielkiego z 1366, który mówi, że oba rody pochodzą "od wspólnego dziada".


Prawdziwość legendy podważa fakt, że topór nie był pierwotnym klejnotem herbu Starykoń. Józef Szymański, rekonstruując jego średniowieczną wersję, podaje w klejnocie głowę kozią, z szyją.




Zobacz też


herbarz, heraldyka, rycerstwo, lista herbów, Oksza, Bokij, Pałuki, Starykoń.






Linki zewnętrzne


  • Herb Topór i lista nazwisk w elektronicznej wersji Herbarza polskiego Tadeusza Gajla

  • Herb Topór z odmianą pola na błękitne w elektronicznej wersji Herbarza polskiego Tadeusza Gajla

  • Herb Topór z odmianą pola na złote w elektronicznej wersji Herbarza polskiego Tadeusza Gajla

  • Herb Topór z odmianą położenia klejnotu w elektronicznej wersji Herbarza polskiego Tadeusza Gajla

  • Herb Topór w odbiciu lustrzanym (za Niesieckim) w elektronicznej wersji Herbarza polskiego Tadeusza Gajla

  • Strona Jasińskich herbu Topór



Zupełnie nowy blog

Dzień dobry. Miło mi Was powitać na moim blogu. Myślę, że tematyka postów przyciągnie Waszą uwagę